بازديد کنندگان کنوني

ورود به سایت






دریافت رمز عبور
هموندي (عضويت)

لینک Rss مطالب

ADP Global CMS ADP Global CMS ADP Global CMS
 
شکوه قلم، نقاشیخط های طاهره هاشمی پور نسخه PDF چاپ ارسال به دوست
نگارش یافته توسط Irandidar   
13 خرداد 1391 ساعت 03:33

«شکوه قلم»، نقاشیخط های طاهره هاشمی پور

گزارش: مهرداد شمشیربندی

عکس های نمایشگاه: میثم نظمی

...نقاشیخط در نگاه نخستین ترکیبی مدرن از «نقاشی» و «خوشنویسی» است. این رشته از هنر در دهه ی سی و چهل خورشیدی به دست خوشنویسان و نقاشان ایرانی به وجود آمد و ...

 

«شکوه قلم»، نقاشیخط های طاهره هاشمی پور

گزارش: مهرداد شمشیربندی

عکس های نمایشگاه: میثم نظمی

 

 Image

طاهره هاشمی پور ـ تهران 1390 ـ عکس: میثم نظمی

 

از روز چهارم تا هشتم اسفند ماه سال 1390 نمایشگاهی از آثار نقاشیخط طاهره هاشمی پور به نام «شکوه قلم» در تالار کمیسیون ملی یونسکو در تهران برگزار شد.

خانم طاهره هاشمی پور متولد سال 1359 در شهر اراک است و اکنون در اسفهان زندگی می کند. ایشان دانش آموخته ی کارشناسی زبان و ادبیات انگلیسی است و از ده سال پیش از سوی انجمن خوشنویسان ایران به پایه ی «خوشنویس ممتاز» رسیده است. او در خط ثلث از شاگردان استاد مرتضی عربی و استاد غلامرضا ماهرویی و در نستعلیق شاگرد استاد حبیب الله امیدوار بوده است. هاشمی پور در خوشنویسی به خط ثلث دلبستگی و گرایش دارد و ثلث نویسی را به عنوان رشته ی تخصصی خود برگزیده است. او از سال 1385 به هنر نقاشیخط علاقمند شد و به پدید آوردن آثاری در این زمینه پرداخت. برگزاری نمایشگاه «شکوه قلم» که نخستین نمایشگاه فردی اوست، دستاورد همین دوره ی کوتاه است. افزون بر این، آثار وی تا کنون در دو نمایشگاه گروهی در ایران و دبی شرکت کرده است و خود ایشان در چندین جشنواره ی دانشجویی و دانش آموزی به عنوان «هنرمند برگزیده»، شناخته شده است.

 

نقاشیخط چیست؟

نقاشیخط در نگاه نخستین ترکیبی مدرن از «نقاشی» و «خوشنویسی» است. این رشته از هنر در دهه ی سی و چهل خورشیدی به دست خوشنویسان و نقاشان ایرانی به وجود آمد و اکنون پس از گذشت چند دهه در دیگر کشورهای خاورمیانه دوستداران و پیروانی یافته است. نقاشیخط نگاهی زیبایی شناسانه به فرم خط و خوشنویسی است. ایجاد صورت های جدید و تجربه ی ترکیب های تازه ی الفبایی و پدید آوردن هندسه ی نوین کلمه ها و عبارت ها است. در نقاشیخط واژه ها برای خوانده شدن، نوشته نمی شوند. بلکه آنچه در این هنر مهم است نوآوری در شمایل کلمه و جست و جوی چینش ها و ترکیب های تازه در جمله ها و عبارت ها است. در نقاشیخط قاعده های قدیمی و جا افتاده ی خط نویسی به هم می ریزد و حرکت در امتداد خط افق، یگانه راستای نگارش نیست. نقاشیخط پرداختن به سویه های بصری و فرمیک خط است. از طرف دیگر با نگاهی به تاریخ خط روشن می شود که خط های باستانی، خط هایی تصویری بوده اند که در نهایت مفهومی را منتقل می کرده اند، ولی اندک اندک صورت خط، به سوی انتزاعی تر شدن پیش رفته و در جایی از تاریخ بشر حساب خود را از نقاشی جدا کرده است. از این نظرگاه «نقاشیخط» می تواند پیوند و آشتی دوباره میان «نقاشی» و «خط» باشد با این توضیح که این بار فرم خط ممکن است دربردارنده ی معنا و مفهوم نباشد.

در نقاشیخط سه گونه ترفند و تکنیک، شناخته شده تر است: تغییر شکل حروف، اغراق و بزرگنمایی حرف ها و ساده سازی حروف. رویکرد تبلیغی و گرافیکی از دیگر علت های پیدایش  نقاشیخط است که حاصل محدود نماندن «خط » به کارکرد قدیمی آن یعنی انتقال معنا، و ورود فیگوراتیو خط به زندگی روزمره، طراحی داخلی، هنرهای تجسمی، جهان تجارت و دنیای نمادها است.

با اینهمه به نظر می رسد در آثار طاهره هاشمی پور، درونمایه و معنا است که بر فرم و صورت بصری غلبه دارد. به سخن دیگر تقدم روح بر کالبد، چهره و چگونگی نقاشیخط های او را تعیین می کند. از این نظر شاید بتوان گفت تابلوهای طاهره هاشمی پور برخلاف شیوه ی «بازی با فرم» حرکت می کند و به «هنر مفهومی» (Conceptual Art) و انتزاعی نزدیک می شود. خود هنرمند می گوید:

ـ "برای من در ابتدا محتوای متن مهم است. وقتی جمله یا عبارتی را می پسندم، اول مدتی به مفهومش فکر می کنم، بعد معنای آن عبارت، شکل و صورتش را در ذهنم مجسم می سازد. اتودهای اولیه که تمام می شود، کار بر روی بوم آغاز می شود و از آن هنگام تا ساخته شدن و پایان یافتن تابلو، بین دو هفته تا یک ماه طول می کشد."

 Image

مظلوم ـ اثر طاهره هاشمی پور ـ بیتی از محتشم کاشانی در سوگ کشتگان کربلا ـ عکس: میثم نظمی

(خاموش محتشم که دل سنگ آب شد ... بنیاد صبر و خانه ی طاقت خراب شد)

 

نکته ای که در باره ی نقاشیخط باید گفته شود آن است که این هنر از سویی نگاه به هنر سنتی ایران و از سوی دیگر نظر به هنر مدرن غرب دارد. به عبارت دیگر نقاشیخط از دو چشمه سیراب می شود. همچنین هرکدام از انواع خط مانند ثلث، نستعلیق، شکسته و ... می تواند نقاشیخط مربوط به خود را داشته باشد

ریشه‌های نقاشیخط را علاوه بر آشنایی ایرانیان با هنر مدرن غرب، می‌توان در شیوه‌های تفننی خوشنویسی ایرانی مانند خط های توأمان٬ متعاکس٬ مسلسل٬ طغرا و مانند آنها جست و جو  کرد. افزون بر آن یکی از جلوه گاه های شکل گیری نقاشیخط، سیاه مشق های خوشنویسان قدیم بوده است. برای نمونه اگر به سیاه مشق های میرزا غلامرضا اسفهانی دقت کنیم، درمی یابیم که در آنها خطاطی در خدمت ساختن فرم های نوظهور درآمده و الفبا به مثابه عنصری بصری دیده شده است. همین گونه است تجربه های ساختارشکن در شکسته ـ نستعلیق های گلستانه و شکسته های درویش عبدالمجید طالقانی و پیروانش که با خط شکسته، شکل هایی چون دایره، مثلث و ... ایجاد می کردند یا برای مثال با تکرار یک واژه و در هم تنیدن و گره زدن حروف آن به یکدیگر به حجم ها و فرم های نوپدید می رسیدند. همچنین جوانه هایی از نقاشیخط در شیوه ی سنتی گلزار دیده می شود ـ گلزار، گونه ای از نستعلیق است که با دانگ جلی نوشته می شود و فضای درونی حروف، با نقاشی های سنتی مانند گل و مرغ و نگاره های دیگر تزیین می گردد.

 Image

 شیوه ی گلزار ـ اثر حسین زرین قلم

 

از اینها گذشته در آثار خوشنویس ـ نقاشان قاجاری مانند ملک‌محمد قزوینی یا اسماعیل جلایر رگه هایی از تلفیق و آمیزش خط و نقاشی دیده می شود، اما شاید بتوان گفت مکتب سقاخانه در نقاشی معاصر ایران خاستگاه اصلی زیباشناسی و نوآوری معاصر در پیدایش نفاشیخط بوده‌ است. همین جا باید اشاره کرد در بیرون از مرزهای ایران، خطاط های عثمانی نیز به آفرینش فرم و به آشتی میان خط و نقاشی، گرایش بسیار داشتند.

 Image

 بسم الله به شکل لک لک ـ اثر بکتاش نوری ـ عثمانی ـ قرن شانزدهم میلادی

 

خوشنویسان عثمانی در آثارشان گاه عبارت ها را به شکل شیر، پرنده و شمشیر نقاشی می کردند و بدین وسیله خط را به نقاشی پیوند می زدند. همچنین با بررسی نگاشته های خطاطان مکتب مولویه روشن می شود که آنان علاقمندند عبارت ها را به شکل «کلاه درویشان» ترسیم کنند.

 Image

 یا حضرت مولانا به شکل کلاه درویشان ـ اثر:؟ ـ قونیه ـ عکس: بابک مفیدی

 

استاد محمد مهدی باباخانی خوشنویس و قلمزن برجسته و نیز همسر خانم هاشمی پور معتقد است تا پیش از پیدایش نقاشیخط، هنر خوشنویسی سیاه و سفید بود، یعنی فقط از مرکب سیاه و کاغذ سفید در آن استفاده می شد. طبیعی است هنرمندانی بودند که دوست داشتند «رنگ» هم در کارشان وجود داشته باشد و دلشان می خواست از تکرار شکل های پیشین رهایی یابند و فرم ها و ترکیب های آزاد تری را تجربه کنند. نقاشیخط برای آنان این امکان را به وجود آورد که عنصر رنگ را وارد خوشنویسی کنند و از قالب های قدیمی رها شوند و شکل زیباتری به خط بدهند.

 Image

خط ثلث بر روی سنگ مزار ـ دوره ی تیموری ـ سمرقند ـ عکس: محمد مهدی باباخانی

 

او همچنین به یکی از قدیمی ترین نمونه های نقاشیخط اشاره می کند که در سمرقند دیده است:

ـ "سال گذشته که به همراه همسرم به سمرقند رفته بودیم، در مجموعه ی شاه زنده تصادفا بر روی یک سنگ قبر، کاشیکاری زیبایی دیدیم که متعلق به عهد تیموری بود. روی کاشی ها را با خط ثلث نوشته بودند و حروف را مثل طناب از لای هم گذرانده و به هم گره زده بودند و چیزی شبیه به نقاشی پدید آورده بودند. به نظر من آن کاشیکاری یکی از کهن ترین نمونه های نقاشیخط است و نشان می دهد میل به نوآوری در میان خطاطان گذشته هم وجود داشته. علاوه بر این خوشنویسی هایی که از دوره های صفویه و قاجاریه به جا مانده نشان می دهد که هنرمندان به تزیین خط توجه داشتند. خط را می نوشتند و لابه لای آن نقش های تزیینی و تصاویر مینیاتوری می کشیدند.

 Image

خط ثلث بر روی سنگ مزار ـ دوره ی تیموری ـ سمرقند ـ عکس: محمد مهدی باباخانی

 

اگرچه در برداشت همگانی خط ثلث، خطی است عربی و کاربرد آن در نگارش آیات قرآن و حدیث ها و متن های عربی است، اما پژوهش در تاریخ خوشنویسی ایران، یافته ی دیگری به دست ما می دهد. ابن مقله شیرازی که در قرن سوم وچهارم هجری قمری زندگانی می کرد، آفرینشگر و آورنده ی شش خط نسخ، ثلث، توقیع، رقاع، ریحان و محقق بود که به «خطوط ششگانه» یا «اقلام ستّه» معروفند. پس خط ثلث خطی است ایرانی و تا قرن هشتم هجری قمری که میرعلی تبریزی خط نستعلیق را ابداع کرد، ایرانیان در نگارش متون خود از خطوط نسخ و ثلث استفاده می کردند. نکته ی مهمی که درباره ی خط ثلث شایان گفتن است و این خط را مناسب هنر نقاشیخط می کند این است که در گذشته خط ثلث برای کتیبه نگاری به کار می رفته و در این فرآیند گاه خود خط تبدیل به عنصر تزیینی می شده است. همچنین در خط ثلث این قابلیت وجود دارد که خوشنویس ویژگی عمودی حرف ها را در آن تقویت کند، به گونه ای که ریتم به وجود بیاید و این تفاوت ثلث با نسخ است.

در نقاشیخط های خانم هاشمی پور علاوه بر عبارت های برگزیده ی قرآن و شعرهای عربی، سروده های پارسی نیز به خط ثلث دیده می شود.  طاهره هاشمی پور به خط ثلث دلبسته است و دوست دارد بر پایه ی رسم الخط اصیل و کلاسیک خط ثلث، نقاشیخط بیافریند. نقاشیخط های او به شیوه ی رنگ روغن و آکریلیک و بر روی بوم کشیده می شود.

 Image

عیش نهان  ـ اثر طاهره هاشمی پور ـ بیتی از حافظ ـ عکس: میثم نظمی

(چون من گدای بی نشان مشکل بود یاری چنان ... سلطان کجا عیش نهان با رند بازاری کند)

 

خانم هاشمی پور به آثار بزرگان و پیشکسوتان این رشته توجه دارد و آنها را دنبال می کند.

به گفته ی کارشناسان، نقطه ی قوت تابلوهای هاشمی پور آن است که با حفظ اصول و مفردات خط ثلث موفق به خلق نقاشیخط هایی در فرم های تازه و گاه بی سابقه شده است.

 

هنر نقاشیخط، درختی جوان و نیکو جلوه است؛ امید آن که در آینده، برومند و سایه گستر شود!

 Image

شفاعت ـ اثر طاهره هاشمی پور ـ بیتی از محمد ابن سعید بوصیری در نعت پیامبر اسلام ـ عکس: میثم نظمی

(هو الحبیب الذی ترجی شفاعته ... لکل هول من الاهوال مقتحم)

 

 

سپاسگزاری:

با سپاس از دوست گرامی و فرهیخته آقای بابک مفیدی.


 

 

نظر ها
افزودن جدید
سید حسین   |2.179.66.xxx |2012-06-02 13:47:40
عالی بود. همه ی هاشمی پور ها هنرمند اند.
یک دوست  - re:   |46.100.168.xxx |2012-06-03 12:54:09
بسیار عالی ، باعث فخر ایران ، خصوصا زنان
ایرانی می باشند .
مینا   |95.82.9.xxx |2012-06-06 00:29:34
خوب خوب خوب وعالییییییییییییییییی
ثریا   |91.98.107.xxx |2012-06-06 01:02:56
کارهای خانم هاشمی پور عالی و قلم آقای
شمشیربندی بی نظیره
مینو   |91.99.141.xxx |2012-06-06 20:02:49
خیلی زیبا و خیره کننده بود
به وجود چنین
هنرمندانی افتخار می کنم
محبوبه میرقدیری   |46.100.169.xxx |2012-06-16 01:59:58
خانم ها شمی پور جدا از خطاطی هنر دریگری هم
دارند برتر و بهتر از خط و خط نقاشی . ا ایشان
انسان بزرگی است ان هم در زمانه ای که مصداق
حقیقی این شعر زیبای مولانا- ...انم
ارزوست.

امیدوارم شاهد موفقیت های بیشتر و
برتر این بانوی هنرمند باشیم.
آشنا  - بسیارزیبا   |46.100.168.xxx |2012-06-16 15:56:44
عزیزم واقعا شما مایه افتخار مایی من که
ازدیدن این تصاویر واقعا لذت بردم
ناشناس   |109.162.210.xxx |2012-06-24 13:37:16
کارهای این بانوی محترم بسیار زیبا و
روح
نواز بود. بسیار لذت بردم و برای
ایشان آرزوی
موفقیتهای بیشتر دارم.

اشرف السادات مصباح
ناشناس   |188.136.193.xxx |2012-12-15 19:37:56
ooooooooooooooooh 4e gerafist maheri!ka6 manam be6am az ina!!
ماهرویی   |5.236.118.xxx |2014-12-08 02:32:07
بسیار عالی است دست شمادرد نکند آینده بسیار
روشنی در این زمینه پیش رو خواهید داشت واقعا
عالی بود
غلامرضا ماهرویی   |5.236.119.xxx |2015-08-11 11:11:18
از اینکه می بینم یکی از شاگردان با استعداد
قدیمی ام که خط ثلث را نزد من آموخت در چنین
مرتبه ای قرار گرفته خداوند را سپاس میگویم و
امیدوارم با تلاش بیشتر و تجربه اندوزی از
آثار بزرگان این رشته آثار فاخری از شما
راشاهد باشیم انشاءالله
هاشمی پور  - سپاسگزاری   |109.122.235.xxx |2016-04-07 16:55:08
سلام و عرض ادب خدمت استاد ارجمندم جناب آقای
استاد ماهرویی. از لطف و محبت شما بسیار
سپاسگزارم. امیدوارم توانسته باشم اندکی از
زحمات حضرتعالی را جبران و اندکی حق شاگردی را
ادا کرده باشم. متاسفانه پیام شما را به تازگی
دیدم و امیدوارم پوزش بنده را به خاطر تاخیر
بسیار زیادی که در پاسخگویی و تشکر پیش آمده
بپذیرید. از خداوند متعال سلامتی، شادی و
موفقیت روز افزون تان را خواستارم.
marzeih  - عالیییییییییییییییه   |37.98.61.xxx |2016-06-25 20:51:52
نوشتن نظر
نام:
ایمیل:
 
آدرس سایت:
عنوان:
قالب نوشته:
[b] [i] [u] [url] [quote] [code] [img] 
 
 

3.20 Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."

تاریخ بروز رسانی ( 15 تیر 1391 ساعت 07:17 )
 
< بعد
 
ADP Global CMS ADP Global CMS ADP Global CMS